Hàn Quốc: Hóa rồng, Ä‘á»™c tài và dân chủ

Hàn Quốc là tấm gÆ°Æ¡ng chÆ°a từng có tiền lệ trong lịch sá»­ để các nÆ°á»›c Ä‘i sau nghiên cứu, tham khảo. NhÆ°ng con đường tăng trưởng, phát triển rồi hóa rồng thông qua phÆ°Æ¡ng thức Ä‘á»™c tài để Ä‘i đến dân chủ ở Hàn Quốc là má»™t quá trình nghiệt ngã, đầy mâu thuẫn và không nên Ä‘ánh giá má»™t cách giản Ä‘Æ¡n.

Bài viết của GS.TS. Hồ SÄ© Quý – Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học Xã há»™i (đăng trên tạp chí “Nghiên cứu Đông Bắc Á” số 10/2011) sẽ giúp chúng ta tìm hiểu quá trình phức tạp này.

I. Quá trình công nghiệp hóa của Hàn Quốc được tiến hành từ năm 1961 đến năm 1991. Trong ba thập ká»· Ä‘ó, Hàn Quốc từ má»™t nÆ°á»›c nghèo nàn, lại bị tàn phá trong cuá»™c chiến tranh Triều Tiên, trở thành má»™t trong những nÆ°á»›c công nghiệp má»›i (NIC – Newly Industrialized Countries) hùng mạnh nhất về mặt kinh tế của thế giá»›i thứ ba. Tính từ năm 1963 đến 1978, GNP thá»±c tế của Hàn Quốc tăng vá»›i tốc Ä‘á»™ hàng năm gần 10% và vá»›i tốc Ä‘á»™ tăng trưởng thá»±c tế trung bình hÆ¡n 11% trong suốt những năm từ 1973 đến 1978. HÆ¡n thế nữa, tính đến nay chất lượng tăng trưởng của Hàn Quốc vẫn thuá»™c loại cao nhất so vá»›i các nÆ°á»›c cùng có tốc Ä‘á»™ tăng trưởng cao trên dÆ°á»›i 10%. Năm 1963, GDP theo đầu người ở Hàn Quốc má»›i đạt 100 USD. Đến đầu những năm 80 Ä‘ã vượt quá 2000 USD, đầu những năm 90 vượt qua ngưỡng 10.000 USD và đến 2010 Ä‘ã vượt quá 30.000 USD. Theo Ä‘ánh giá của má»™t số học giả, Hàn Quốc là tấm gÆ°Æ¡ng nổi bật nhất về phát triển kinh tế dài hạn thành công.

Sá»± phát triển nhanh và ngoạn mục của Hàn Quốc trong 3 thập niên, trÆ°á»›c hết, là kết quả của sá»± kết hợp má»™t cách hữu hiệu các nhân tố kinh tế vá»›i các nhân tố xã há»™i trong Ä‘iều kiện thuận lợi của hoàn cảnh quốc tế: Sá»± hợp tác chặt chẽ giữa khu vá»±c nhà nÆ°á»›c và khu vá»±c tÆ° nhân, chính sách hợp lý và kiên quyết của chính phủ những năm 60-70 nhằm vào các ngành công nghiệp cần nhiều lao Ä‘á»™ng và Æ°u tiên xuất khẩu, tính linh hoạt rất cao trong quản lý và thái Ä‘á»™ sẵn sàng ứng phó trÆ°á»›c những tín hiệu phát sinh từ nền kinh tế, tỉ lệ ngày càng cao về người lá»›n biết chữ và sá»± cần cù của dân chúng, “sá»± chống lÆ°ng” của Mỹ và những lợi thế được hưởng từ dòng chu chuyển vốn quốc tế, trật tá»± thÆ°Æ¡ng mại quốc tế ná»­a cuối thế ká»· XX và những Æ°u tiên của Mỹ thời Chiến tranh Lạnh… – Ä‘ó chắc chắn là những nhân tố Ä‘ã làm cho Hàn Quốc hóa rồng và tiếp tục phát triển.

NhÆ°ng dù những nhân tố nói trên có quan trọng đến mấy, thì đến nay nhiều học giả vẫn cho rằng, nhân tố con người má»›i là cái quyết định trong quá trình công nghiệp hoá của Hàn Quốc: Ý chí cháy bỏng vÆ°Æ¡n tá»›i thịnh vượng của người dân và lãnh đạo đất nÆ°á»›c, sá»± quản lý nghiêm minh, hà khắc và Ä‘á»™c Ä‘oán của nhà cầm quyền… Ä‘ã là cái rất Ä‘áng kể làm nên má»™t Hàn Quốc nhÆ° thế giá»›i được chứng kiến hôm nay.

Suối Cheonggyecheon ở thủ Ä‘ô Seoul những năm 1960

Hàn Quốc ngày nay – Dòng sông Hàn chảy giữa lòng thủ Ä‘ô Seoul, phía xa là Tòa nhà Quốc há»™i vá»›i mái vòm màu xanh

II. Ngay sau khi đảo chính nắm chính quyền 7/1961, tÆ°á»›ng Park Chung Hee Ä‘ã “dọn rác” làm sạch xã há»™i ^[2] vá»›i hàng ngàn vụ bắt bá»› và tuyên bố trÆ°á»›c 20.000 sinh viên đại học Seoul: “Toàn dân Hàn Quốc phải thắt lÆ°ng buá»™c bụng trong vòng 5 năm, phải cắn răng làm việc nếu muốn được sống còn. Trong vòng 10 năm, chúng ta tạo được má»™t nền kinh tế đứng đầu ở Đông Á, và sau 20 năm, chúng ta sẽ trở thành cường quốc kinh tế trên thế giá»›i. Chúng ta sẽ bắt thế giá»›i phải ngưỡng má»™ chúng ta. Hôm nay, có thể má»™t số đồng bào bất đồng ý kiến vá»›i tôi. NhÆ°ng xin những đồng bào ấy hiểu cho rằng tổ quốc quan trọng hÆ¡n quyền lợi cá nhân. Tôi không muốn mỵ dân. Tôi sẽ cÆ°Æ¡ng quyết ban hành má»™t chính sách khắc khổ. Tôi sẽ bắn bất cứ kẻ nào ăn cắp của công dù chỉ má»™t đồng. Tôi sẵn lòng chết cho lý tưởng Ä‘ã đề ra” ^[3].

Về sau người ta thừa nhận rằng, Park Chung Hee Ä‘ã làm Ä‘úng nhÆ° lời ông nói.

Tổng thống Park Chung Hee và phu nhân

Park Chung Hee cầm đầu đảo chính năn 1961, làm tổng thống từ 1963 đến 1979, bị ám sát năm 1979

Vá»›i 18 năm cầm quyền, mở đầu bằng đảo chính và kết thúc bằng bị ám sát, Park Chung Hee là tổng thống được nhiều người ngưỡng má»™ và đồng thời là nhà Ä‘á»™c tài số má»™t của Hàn Quốc bị căm ghét. Thời kỳ Triều tiên bị Nhật chiếm Ä‘óng, Park Chung Hee là quân nhân phục vụ trong quân Ä‘á»™i Nhật tại Mãn Châu. Sau chiến tranh Nam Bắc Triều, ông tham gia quân Ä‘á»™i Hàn Quốc và giữ chức thiếu tÆ°á»›ng trÆ°á»›c khi lên nắm quyền bằng cuá»™c đảo chính năm 1961. DÆ°á»›i chính thể Park Chung Hee, Hàn Quốc trá»—i dậy mạnh mẽ từ Ä‘ói nghèo “truyền thống” và trở thành con hổ châu Á. Cho đến nay, không má»™t chính trị gia Hàn Quốc nào tạo được sá»± trung thành cÅ©ng nhÆ° khiến người dân sợ hãi nhiều nhÆ° Park Chung Hee. Ông được Ä‘ánh giá là bá»™c trá»±c, cứng rắn, hiểu truyền thống Hàn Quốc và có tầm nhìn xa trông rá»™ng.

Vá»›i chính quyền Ä‘á»™c tài quân sá»±, từ năm 1962 Hàn Quốc bắt đầu những kế hoạch phát triển đầy tham vọng mà “duy kinh tế cá»±c Ä‘oan” là cách thức chủ yếu nhằm thoát nghèo.

Năm 1960 GDP Hàn Quốc chỉ là 82 USD/người/năm tÆ°Æ¡ng Ä‘Æ°Æ¡ng vá»›i Việt nam lúc Ä‘ó. Sau 10 năm Hàn Quốc Ä‘ã bÆ°á»›c vào ngưỡng đầu tiên của thu nhập trung bình 1000 USD/người/năm nhÆ° Việt Nam hiện nay. Đến năm 1975, GDP Hàn Quốc là 1.310 USD/người/năm. Chỉ trong vòng chÆ°a đầy 20 năm, từ 1000 USD Hàn Quốc Ä‘ã đạt tá»›i mức 10.000 USD/người/năm vào năm 1992, trở thành nÆ°á»›c công nghiệp má»›i.

Kế hoạch phát triển kinh tế lúc Ä‘ó Ä‘i theo mô hình tăng trưởng dá»±a vào xuất khẩu nhờ giá thành thấp. Chi phí sản xuất được cố tình hạ thấp đến mức tối thiểu. Để người lao Ä‘á»™ng có thể sống vá»›i mức lÆ°Æ¡ng thấp, chính quyền Ä‘ã áp dụng biện pháp giữ giá những sản phẩm nông nghiệp ở mức rất thấp. Cuối thập niên 70, công nghiệp Hàn Quốc Ä‘ã sản xuất được máy thu hình màu, nhÆ°ng chỉ để xuất khẩu, trong nÆ°á»›c dùng TV trắng Ä‘en. Trong má»™t lần trả lời phỏng vấn, Allen Patric, đại diện công ty Ford Motor ở Seoul, Ä‘ã nói vá»›i ký giả Boyd Gibbons: “Tôi Ä‘ã làm việc ở Brasil, Mexico và châu Âu , nhÆ°ng không ở Ä‘âu tôi thấy người dân làm việc siêng năng nhÆ° người Hàn Quốc. Ngay người Nhật cÅ©ng trở thành lười nếu so sánh vá»›i họ” .

Trong các công trình tạo nên sá»± bứt phá của Hàn Quốc, cuối những năm 60, Park Chung Hee Ä‘ã thá»±c hiện được má»™t kỳ công là xây dá»±ng xa lá»™ lá»›n nhất trong lịch sá»­ Hàn Quốc, từ thủ Ä‘ô Seoul tá»›i hải cảng Busan phía nam. Khi nêu dá»± án xây dá»±ng xa lá»™ 4 làn xe, xuyên qua địa thế núi non hiểm trở, quốc há»™i Hàn Quốc Ä‘ã thẳng tay bác bỏ. Nhiều người thân thuá»™c của Park Chung Hee cÅ©ng không tin. World Bank và các cÆ¡ quan tài chính quốc tế cảnh báo việc xây dá»±ng con đường sẽ dẫn quốc gia tá»›i phá sản, vì phí tổn xây dá»±ng và bảo trì. NhÆ°ng Park Chung Hee không nản lòng. Ông nghiên cứu kỹ những tài liệu và dùng trá»±c thăng xem xét thá»±c tế toàn thể địa hình nÆ¡i con đường sẽ Ä‘i qua.

Xa lá»™ Seoul – Busan lúc má»›i hoàn thành

Xa lá»™ Seoul – Busan hiện nay

Ngày 1/2/1968, ông ra lệnh khởi công và Hàn Quốc bắt tay vào xây dá»±ng xa lá»™ 428 km, vá»›i hÆ¡n 200 cây cầu và 6 đường hầm chính. Công trình hoàn thành 30/6/1970. Các chuyên gia ADB Ä‘ánh giá, vá»›i phí tổn 330 USD/km, Ä‘ây là chi phí thấp nhất trong lịch sá»­ xây dá»±ng loại xa lá»™ này. Ngay 3 năm đầu, xa lá»™ Seoul – Busan Ä‘ã được sá»­ dụng hữu hiệu, có tá»›i 80% lượng xe lÆ°u thông sá»­ dụng xa lá»™ này. Về tinh thần dân tá»™c biểu lá»™ qua việc xây dá»±ng xa lá»™, ngày nay người ta vẫn còn nhắc đến lời thề mà Ä‘á»™i ngÅ© chuyên gia – kỹ thuật lúc Ä‘ó Ä‘ã hứa vá»›i Park Chung Hee: “Nguyện hiến thân cho Tổ quốc phồn vinh, cho nhân dân hạnh phúc. Chịu bất cứ hình phạt nào nếu không hoàn thành nhiệm vụ” .

DÆ°á»›i thời Park Chung Hee, tiết kiệm là quốc sách. Trong nhiều bài diá»…n văn, ông Ä‘ã nhắc Ä‘i nhắc lại: “Má»—i xu ngoại tệ là má»™t giọt máu”   Park Chung Hee cÅ©ng Ä‘iển hình là má»™t Tổng thống liêm khiết, làm Tổng thống 19 năm mà khi chết tài sản của ông chỉ có trên 10.000 USD.

III. NhÆ°ng Hàn Quốc thời Park Chung Hee cÅ©ng là thời kỳ tồi tệ nhất về phÆ°Æ¡ng diện xã há»™i. DÆ°á»›i chính thể Ä‘á»™c tài quân sá»± (1961-1987), xã há»™i Hàn Quốc tồn tại và vận Ä‘á»™ng theo ba nguyên tắc “chống cá»™ng”, “nhà nÆ°á»›c Ä‘á»™c tài” và “phát triển kinh tế”.

Park Chung Hee Ä‘ã hết mình vá»›i phát triển kinh tế và không chấp nhận bất kỳ sá»± hoài nghi nào từ bất kỳ ai. Chính quyền tạo Ä‘iều kiện và khuyến khích các tập Ä‘oàn, các nhà tÆ° bản sá»­ dụng nhân công giá rẻ. Những năm 60-70, Ä‘iều kiện sống của những người lao Ä‘á»™ng di cÆ° từ các khu vá»±c nông nghiệp đến các thành phố và khu công nghiệp hết sức cá»±c khổ. Quyền của người lao Ä‘á»™ng bị hạn chế tối Ä‘a. Chính quyền không ngần ngại hy sinh quyền lợi của mọi tầng lá»›p lao Ä‘á»™ng. Và mọi thứ đều buá»™c phải chấp nhận vì từ năm 1962, chính sách toàn quốc thắt lÆ°ng buá»™c bụng được áp dụng từ Tổng thống đến dân chúng. Làm việc nặng nhọc và triền miên nhÆ° khổ sai, nhÆ°ng sống kham khổ. Hàng tuần má»—i người dân đều phải nhịn ăn má»™t bữa, không hút thuốc ngoại nhập, không uống cà phê. Thời gian lao Ä‘á»™ng kéo dài đến 12-14 tiếng má»—i ngày. Điều kiện lao Ä‘á»™ng tồi tệ, lÆ°Æ¡ng rất thấp. Những phản kháng tá»± phát của công nhân, nông dân hoặc của dân nghèo thành thị Ä‘òi hỏi cải thiện Ä‘iều kiện sống đều bị chính quyền thời Ä‘ó Ä‘ã Ä‘àn áp không thÆ°Æ¡ng tiếc. Các quyền dân chủ cÆ¡ bản, nhÆ° quyền tá»± do há»™i họp, tá»± do lập há»™i, tá»± do bày tỏ ý kiến… đều bị chà đạp. NhÆ° Michael Schuman, má»™t nhà báo nổi tiếng chuyên về kinh tế của tờ Time (Mỹ) về sau nhận định: “Chế Ä‘á»™ Park Chung Hee thá»±c hiện quyền kiểm soát nhà nÆ°á»›c đối vá»›i nền kinh tế tàn bạo vượt xa cả con quá»· Sahashi” .

Cảnh sát bắt người giữa phố những năm 1970

Về mặt pháp lý, đến tận hôm nay, chiến tranh Nam – Bắc Triều Tiên vẫn chÆ°a kết thúc, mà má»›i chỉ là trong tình trạng Ä‘ình chiến. Tâm lý sợ hãi chiến tranh Ä‘ã bị lạm dụng gây nên má»™t kiểu tinh thần đối đầu ngay trong đời sống tinh thần Hàn Quốc. TÆ° tưởng chống cá»™ng được thổi phồng. Thái Ä‘á»™ chống cá»™ng là thứ “ngáo á»™p” tạo ra má»™t quyền uy tuyệt đối của nhà nÆ°á»›c nhằm phát triển kinh tế, tận dụng lao Ä‘á»™ng và khống chế toàn bá»™ xã há»™i. Má»™t xã há»™i cá»±c hữu tÆ°Æ¡ng đối thống nhất hiện diện ở khắp nÆ¡i khi mọi hiện tượng xã há»™i đều có thể quy về “bên ta” hay bên “kẻ thù”. Và, thói quen quy kết, chụp mÅ© Ä‘ó Ä‘ã tạo ra má»™t thứ sản phẩm biện minh cho mọi sá»± vi phạm đối vá»›i quyền con người. Thá»±c trạng ấy được Choi Hyondok mô tả là ngá»™t ngạt và không hề được phản ánh qua báo chí hay các phÆ°Æ¡ng tiện truyền thông khác do chính sách kiểm duyệt chặt chẽ, do vậy bên ngoài cÅ©ng hầu nhÆ° không biết gì về xã há»™i Hàn Quốc. Park Chung Hee sá»­ dụng luật an ninh chống cá»™ng để bỏ tù và tra tấn bất cứ ai bất đồng chính kiến. Các cuá»™c biểu tình, hệ thống báo chí và phát ngôn nói chung đều bị kiểm duyệt hà khắc. Các sÄ© quan cảnh sát mang thÆ°á»›c và chặn thanh niên trên phố để Ä‘o tóc và váy của họ.Chính quyền rất thô bạo nếu thanh niên để tóc dài, phụ nữ mặc váy ngắn. Gián Ä‘iệp, chỉ Ä‘iểm có mặt khắp mọi nÆ¡i, giám sát đến cả trường học. Những người bất đồng chính kiến khó thoát khỏi bị bắt và mòn mỏi ở trong tù. Nếu má»™t người bị quy là người cá»™ng sản, người Ä‘ó sẽ mất hết mọi quyền tồn tại trong xã há»™i. Quy kết sá»± phê phán nhằm vào má»™t chính sách nào Ä‘ó của chính phủ là “cá»™ng sản chủ nghÄ©a” là phÆ°Æ¡ng cách Æ°a thích và hiệu quả. Khi má»™t nhà hoạt Ä‘á»™ng xã há»™i bị bắt, người Ä‘ó sẽ bị tra tấn dã man để phải thú nhận mình là người cá»™ng sản.

Sau gần hai thập niên Ä‘á»™c tài, Park Chung Hee Ä‘ã Ä‘Æ°a Hàn Quốc thoát khỏi nghèo Ä‘ói bÆ°á»›c vào hàng những quốc gia phát triển. NhÆ°ng dá»±a vào Ä‘á»™c tài, Park Chung Hee Ä‘ã càng ngày càng kỳ thị vá»›i tá»± do, dân chủ nhân danh sá»± ổn định và phát triển. Ông cho rằng, Hàn Quốc cần phải phát triển kinh tế vững mạnh trÆ°á»›c khi có thể có dân chủ. “Người Châu Á sợ hãi Ä‘ói nghèo hÆ¡n là sợ Ä‘á»™c tài. Các dân tá»™c châu Á muốn có bình đẳng kinh tế trÆ°á»›c rồi sau Ä‘ó má»›i xây dá»±ng cÆ¡ chế chính trị công bằng hÆ¡n…, và viên ngọc chẳng có gì rá»±c rỡ được gọi là chế Ä‘á»™ dân chủ là vô nghÄ©a đối vá»›i những người Ä‘ói khát và tuyệt vọng”. Thậm chí ông còn cho rằng, Ä‘iều gì Ä‘úng vá»›i Hàn Quốc thì cÅ©ng Ä‘úng vá»›i châu Á. Việc coi thường giá trị dân chủ Ä‘ã làm cho không chỉ người dân mà cả những thân tín của ông trong ná»™i các cÅ©ng cảm thấy công lao của họ đối vá»›i chế Ä‘á»™ trở nên vô nghÄ©a. Xét về mặt chính trị, Park Chung Hee là má»™t gánh nặng của Hàn Quốc vì suốt thập niên 70, ông có xu hÆ°á»›ng Ä‘àn áp thô bạo ngày càng tăng. Năm 1972, ông Ä‘ã làm cho cả nÆ°á»›c bị sốc trÆ°á»›c tuyên bố thiết quân luật. Sau Ä‘ó ông lại Ä‘Æ°a ra hiến pháp má»›i chấm dứt bầu cá»­ trá»±c tiếp và chính thức suy tôn làm “Tổng thống trọn đời” . Chính tay chân tin cẩn của ông Ä‘ã ám sát hụt Park Chung Hee má»™t lần vào năm 1974. Lần Ä‘ó vợ ông Ä‘ã phải tá»­ nạn trong khi ông vẫn không vì thế mà bỏ dở bài phát biểu tại nhà hát quốc gia. Lần thứ hai là trong má»™t bữa tiệc tối 26/10/1979, Kim Jae Kyu – Giám đốc cÆ¡ quan tình báo Hàn Quốc đồng thời là Ä‘iệp viên trưởng của ông, Ä‘ã nổ súng hạ gục ông cùng vá»›i chỉ huy trưởng nhóm vệ sỹ. Sau Ä‘ó Kim Jae Kyu Ä‘ã bị tá»­ hình nhÆ°ng đến nay má»™t Uá»· ban đặc biệt của chính phủ vẫn phải thảo luận về việc có nên coi Kim Jae Kyu là người có công cho quá trình dân chủ hoá của Hàn Quốc hay không.

Thời đại Park Chung Hee kết thúc trong bạo lá»±c và bất ổn xã há»™i. Bản thân Park Chung Hee chết trong sá»± phản bá»™i của kẻ thân tín. Sá»± nghiệp chính trị của Park Chung Hee cÅ©ng bị hoen ố vì Ä‘á»™c tài và ngày nay, những người căm ghét Park Chung Hee lại ngày má»™t nhiều thêm.

IV. Sau khi Park Chung Hee bị ám sát, Choi Kyu Ha lên nắm giữ chính phủ lâm thời, tình hình chính trị tại Hàn Quốc không thoát khỏi bất ổn. Ngày 12/12/1979, tÆ°á»›ng Chun Doo Hwan đảo chính quân sá»±, lật đổ chính phủ lâm thời Choi Kyu Ha và ban bố tình trạng thiết quân luật.

Tháng 3/1980, sinh hoạt dân chủ bắt đầu bùng lên từ các trường đại học. Trí thức và sinh viên kêu gọi dỡ bỏ thiết quân luật. Ngày 15/5/1980 biểu tình lá»›n Ä‘ã diá»…n ra ở ga Seoul, vá»›i sá»± tham gia của khoảng 100.000 giáo sÆ°, sinh viên cùng thường dân.

Chun Doo Hwan, Tổng thống Hàn Quốc những năm 1980 – 1988. Bị kết án tá»­ hình, sau Ä‘ó giảm xuống chung thân và trả tá»± do năm 1997

Ngày 17/5/1980, Chun Doo Hwan ra quyết định thá»±c hiện thiết quân luật mở rá»™ng. Quân Ä‘á»™i được phái đến khắp Hàn Quốc. Cảnh sát Ä‘ã Ä‘á»™t kích vào má»™t cuá»™c họp giữa các thủ lÄ©nh liên hiệp sinh viên của 55 trường đại học. 26 chính khách, trong Ä‘ó có Kim Dae Jung, người về sau trở thành tổng thống Hàn Quốc (1998-2003), Ä‘ã bị bắt vì tá»™i chủ mÆ°u biểu tình.

Ngày 18/5/1980, sinh viên Gwangju biểu tình lá»›n. Quân Ä‘á»™i Ä‘àn áp. Má»™t người biểu tình bị Ä‘ánh đến chết. CÆ° dân Gwangju phẫn ná»™ và tham gia biểu tình ngày càng Ä‘ông, lên tá»›i 100.000 người vào ngày 20 tháng 5. Quân Ä‘á»™i bất ngờ nã đạn. Người biểu tình đốt cháy trụ sở của Ä‘ài MBC đặt tại Gwangju. 4 cảnh sát bị má»™t chiếc ô tô Ä‘âm chết tại Tòa thị chính.

Bạo lá»±c lên tá»›i đỉnh Ä‘iểm vào ngày 21/5/1980. Quân Ä‘á»™i dùng hỏa lá»±c tấn công Ä‘ám Ä‘ông làm nhiều người bị thÆ°Æ¡ng. Dân chúng dùng súng lấy được từ kho vÅ© khí và đồn cảnh sát để tá»± vệ. Cuá»™c đấu súng đẫm máu giữa dân vá»›i binh lính Ä‘ã diá»…n ra tại Quảng trường văn phòng tỉnh. Đến 17 giờ 30, quân Ä‘á»™i phải rút khỏi trung tâm thành phố. Từ ngày 21 đến 25/5/1980 xung Ä‘á»™t xảy ra khắp nÆ¡i trong và ngoài Gwangju, hàng chục người bị chết và thÆ°Æ¡ng vong. Tin tức vụ tàn sát ở Gwangju truyền Ä‘i làm biểu tình bùng phát ở nhiều vùng lân cận nhÆ° Hwasun, Naju, Haenam, Mokpo, Yeongam, Gangjin và Muan.

4 giờ sáng ngày 27/5/1980, quân Ä‘á»™i từ 5 hÆ°á»›ng vào trung tâm thành phố và Ä‘ánh bại lá»±c lượng dân quân chỉ trong vòng 90 phút.

ChÆ°a có má»™t con số chính xác về số người thiệt mạng. Những con số “chính thức” được công bố bởi Lệnh thiết quân luật sau Ä‘ó cho biết có 144 thường dân thiệt mạng, 22 lính và 4 cảnh sát bị giết; 127 thường dân, 109 lính và 144 cảnh sát bị thÆ°Æ¡ng. Còn theo Há»™i gia Ä‘ình những nạn nhân, ít nhất 165 thường dân chết trong khoảng 18/5 đến 27/5. 65 người khác hiện vẫn còn mất tích và được coi là Ä‘ã chết. 23 lính và 4 cảnh sát bị giết trong suốt cuá»™c nổi dậy.

Chính quyền Chun Doo Hwan lên án cuá»™c nổi dậy nhÆ° má»™t vụ phản loạn bị xúi giục bởi Kim Dae Jung. Trong các phiên xét xá»­ sau Ä‘ó, ông Kim Dae Jung Ä‘ã bị tuyên án tá»­ hình trÆ°á»›c khi được giảm nhẹ bởi sức ép của dÆ° luận quốc tế ^[13]. 1394 người bị giam giữ do dính líu đến sá»± cố Gwangju, 427 người bị truy tố, trong Ä‘ó 7 người phải nhận án tá»­ hình, 12 người tù chung thân.

Từ 1983, hàng năm vào ngày 18/5, tại nghÄ©a trang Mangwol Dong ở Gwangju, lá»… tưởng niệm những người bị thảm sát được tổ chức. Rất nhiều phong trào dân chủ Ä‘ã yêu cầu chính phủ phải chịu trách nhiệm về cuá»™c thảm sát Ä‘ó.

Lo sợ về sá»± lá»™ng quyền của chính thể Ä‘á»™c tài Ä‘ã làm cho Hàn Quốc buá»™c phải sá»­a đổi Hiến pháp và Luật Bầu cá»­ Tổng thống năm 1987. Hiến pháp má»›i quy định bầu Tổng thống bằng bỏ phiếu kín, trá»±c tiếp. TrÆ°á»›c Ä‘ó suốt 16 năm,Tổng thống Hàn Quốc được bầu gián tiếp qua các đại cá»­ tri. Từ năm 1987, Tổng thống Hàn Quốc có nhiệm kỳ là 5 năm và chỉ được phép làm má»™t nhiệm kỳ. Sau bầu cá»­ 1987, chính phủ buá»™c phải có ý kiến về sá»± kiện Gwangju. Năm 1988, Quốc há»™i tổ chức trÆ°ng cầu dân ý và đổi tên sá»± cố này thành “Phong trào dân chủ Gwangju”. Năm 1995, Quốc há»™i Ä‘ã thông qua má»™t đạo luật đặc biệt về sá»± kiện này. Những người chịu trách nhiệm Ä‘ã bị khởi tố. Năm 1996, 8 chính khách bị truy tố vá»›i tá»™i danh phản loạn và tàn sát. Bản án được thi hành vào năm 1997, cá»±u tổng thống Chun Doo Hwan nhận án chung thân. Tuy vậy tất cả những người bị kết tá»™i đều được Tổng thống Kim Young Sam ân xá ngày 22 /12/1997.

12/1997, đảng đối lập Ä‘ã chiến thắng trong cuá»™c bầu cá»­ và đạt được sá»± chuyển giao quyền lá»±c bằng con đường hoà bình. Đầu 1998 Kim Dae Jung lên làm tổng thống. CÅ©ng từ năm 1997, ngày 18 tháng 5 được công nhận là má»™t ngày lá»… lá»›n ở Hàn Quốc. Năm 2002, nghÄ©a trang Mangwol Dong ở Gwangju được nâng cấp thành nghÄ©a trang quốc gia. Năm 2007, Hàn Quốc Ä‘ã ká»· niệm 20 năm nền dân chủ được thiết lập tại đất nÆ°á»›c này, nghÄ©a là tính từ khi đảng đối lập chiến thắng, cá»±u tá»­ tù Kim Dae Jung trở thành tổng thống, “gõ cá»­a má»™t thời đại má»›i”.

Gwangju năm 1980

Tuy nhiên các chính thể Ä‘á»™c tài kể từ thời Park Chung Hee đến Chun Doo Hwan vẫn để lại cho Hàn Quốc nhiều vấn đề nhức nhối không dá»… giải quyết. Khi Roh Moo Hyun lên làm Tổng thống năm 2003, chính phủ vẫn phải tiếp tục ban hànhcác đạo luật má»›i và thành lập các uá»· ban Ä‘iều tra về tình trạng bạo lá»±c và vi phạm nhân quyền dÆ°á»›i thời Park Chung Hee.

Từ 1998 đến 2007, Hàn Quốc Ä‘ã có những tiến bá»™ trong tiến trình dân chủ hoá. Tuy nhiên, theo Choi Hyondoc, chính quyền Ä‘ôi khi vẫn trượt theo hÆ°á»›ng Ä‘á»™c tài. Choi Hyondoc cho rằng, chính quyền Ä‘ã “bật xi nhan để rẽ sang phía tả”, nhÆ°ng lại lái Hàn Quốc sang phía hữu. Đã có rất nhiều tổ chức phi chính phủ giả hiệu (pseudo-NGOs) hoạt Ä‘á»™ng theo mệnh lệnh của chính quyền, nhiều nhóm cánh hữu, nhiều tổ chức hiện “vẫn tìm cách bảo vệ những quyền Æ°u tiên mà họ có được từ thời của chế Ä‘á»™ Ä‘á»™c tài”. Ở Hàn Quốc, quá trình dân chủ hoá diá»…n ra trong bối cảnh của tăng trưởng kinh tế nhÆ°ng không phải là sá»± phát triển kinh tế trá»±c tiếp thúc đẩy dân chủ hoá. Các phÆ°Æ¡ng thức phát triển kinh tế trở nên quá phản nhân văn và mang nặng tính bóc lá»™t .

Kim Dae Jung, Tổng thống những năm 1998 – 2003. Giải thưởng Nobel hoà bình năm 2000

Cùng vá»›i Hàn Quốc, sá»± tăng trưởng kinh tế nhanh của Đài Loan, Singapore và Hồng Kông Ä‘ã khiến nhiều người vào những năm 80 ít nhiều vẫn còn tán đồng vá»›i quan Ä‘iểm của Park Chung Hee về má»™t châu Á phải có kinh tế Ä‘i trÆ°á»›c cùng vá»›ibàn tay sắt của chính quyền. Tuy nhiên cùng vá»›i thời gian, nhất là khi nhìn sâu hÆ¡n vào mối quan hệ giữa kinh tế và bầu không khí tinh thần của xã há»™i, các quan niệm về sá»± cứng rắn của chính quyền Ä‘ã được nhìn nhận sâu sắc hÆ¡n. Cái giá phải trả cho phát triển kinh tế không thể là sá»± vô nhân đạo ở quy mô lá»›n, không thể là sá»± hy sinh cả sinh mạng và phẩm giá của má»™t vài thế hệ, và cÅ©ng không thể dá»… dàng xóa sạch di chứng tệ hại ở các thế hệ kế tiếp. Đúng nhÆ° Ä‘ánh giá của nhà báo kinh tế Michael Schuman: “Theo thời gian, mối tÆ°Æ¡ng quan giữa các nhà Ä‘á»™c tài và sá»± phát triển suy yếu dần ở châu Á. Lý lẽ của Park Chung Hee hóa ra chỉ Ä‘úng vá»›i chính ông ta và ngày càng trở nên ít thuyết phục hÆ¡n” .

V. Kết luận

Tấm gÆ°Æ¡ng ngoạn mục về phát triển của Hàn Quốc, rất tiếc lại gắn liền vá»›i những bài học Ä‘au Ä‘á»›n về bá»™ mặt phản nhân văn của xã há»™i và sá»± chà đạp quyền con người. Bên cạnh ná»—i Ä‘au khổ của hàng triệu dân chúng trong Ä‘ó có hàng nghìn người thiệt mạng, thì ngay số phận của các tổng thống cÅ©ng không tránh khỏi bi Ä‘át. Trong 8 đời tổng thống kể từ Park Chung Hee (1961) đến nay, Ä‘ã có tá»›i 2 cuá»™c đảo chính, nhiều vụ ám sát hụt trong Ä‘ó má»™t lần thành công, 2 tổng thống bị kết án tù trong Ä‘ó có 1 án chung thân, 1 tổng thống tá»± sát, 2 tổng thống từng bị tù Ä‘ày vì dân chủ trong Ä‘ó có 1 người từng nhận án tá»­ hình. Thật Ä‘áng suy ngẫm, những bất hạnh này không đến từ “người anh em phÆ°Æ¡ng Bắc”, mà là sản phẩm của chính chế Ä‘á»™ Ä‘á»™c tài .

Thá»±c tế này có thể bị che lấp bởi má»™t Hàn Quốc thịnh vượng trong con mắt người bên ngoài, nhÆ°ng vá»›i người Hàn Quốc thì quá khứ chÆ°a xa và không dá»… quên. Cuối năm 2005 Hàn Quốc phải thành lập Ủy ban sá»± thật và hòa giải để giải quyết những vấn đề của thời Ä‘á»™c tài. NhÆ°ng đến nay, hồ sÆ¡ ngày má»™t dày thêm và khi nhìn lại quá khứ thì má»™t lần nữa “vết thÆ°Æ¡ng nào cÅ©ng rỉ máu” .

Phụ Lục: